درسنامه فرهنگ و هنر هشتم

درس اول: انواع خط

خط یکی از مهم‌ترین عناصر (الفبای) تصویر است که با آن سطوح و حجم‌های مختلف به سادگی تصویر می‌شود.

خطوط از نظر نوع (خط مستقیم، منحنی و شکسته)، حالت (خط عمودی، افقی و مورّب)، اندازه (خط کوتاه و بلند)، ضخامت (خط نازک، ضخیم و خطّی که ضخامت آن از ابتدا تا انتها متفاوت است)، رنگ (خط سیاه، سفید، رنگی یا خطّی که از ابتدا تا انتها به رنگ‌های مختلف دیده می‌شود) و بافت) خطّ ساده و ممتد، نقطه‌چین یا بریده بریده و بافت‌دار) با هم تفاوت دارند. در آثار زیر، نمونه‌های متنوّع خطوط را به دقّت ببینید و با هم مقایسه کنید.

درس دوم: کیفیت سطوح در تصویرسازی

سیاه و سفید از نظر تیرگی و روشنی فاصله زیادی دارند و متفاوت به نظر می‌رسند. به همین دلیل وقتی کنار هم قرار می‌گیرند توجه بیننده را به خود جلب می‌کنند. در اغلب موارد حذف رنگ‌ها جذّابیت تصاویر را از بین می‌برد؛ اما چنان‌که در نمونه‌ها می بینید، هنرمندان می‌توانند موضوعات مختلف را بدون رنگ چنان تصویر کنند که جذّابیت بصری زیادی داشته باشند. به تصاویر زیر دقّت کنید.

رنگ‌های زرد، قرمز و نارنجی را رنگ‌های گرم می‌نامند. آیا می‌دانید چرا؟ این رنگ‌ها احساس گرما و شادی را انتقال می‌دهند، درخشش زیادی دارند و توجه بیننده را به‌سرعت به خود جلب می‌کنند. رنگ‌های گرم را در تصویر زیر ببینید.

رنگ‌های سبز، آبی و بنفش را رنگ‌های سرد می‌نامند، زیرا کمتر جلب توجّه می‌کنند و اغلب احساس سرما، آرامش و سکون و گاه غم را به بیننده منتقل می‌کنند. در تصویر زیر رنگ‌های سرد را ببینید.

چهار فصل را در آثار زیر ببینید. این تصاویر چه ویژگی خاصّی دارند؟

وقتی که هنرمندان از رنگ‌های سرد و گرم در کنار هم استفاده می‌کنند، جذّابیت تصویر و درخشش رنگ‌ها بیشتر می‌شود. در این تصویر به نحوه‌ی کنار هم قرار گرفتن رنگ‌ها دقت کنید.

درس سوم: ویژگی‌های تصویرسازی

تصویرگران برای اجرای آثار خود از ابزارهای مختلف و مواد گوناگون استفاده می‌کنند. آنها اغلب مداد، مدادرنگی، مداد شمعی، مرکب و قلم یا قلم‌مو، آبرنگ، گواش، اکولین یا جوهر رنگی، آکریلیک، رنگ روغن و … و گاه ترکیبی از مواد را برای کشیدن تصویر به کار می‌گیرند. برخی از تصویرگران برای اجرا از روش چاپ دستی استفاده می‌کنند. گاه شکل خاصی را در یک پدیده مشاهده می‌کنند و با مواد و وسایل مناسب، شکل را کامل می‌کنند و در تصویرسازی به‌کار می‌گیرند. گاه از کنار هم قرار دادن موادّ طبیعی تصاویر زیبایی ایجاد می‌کنند و گاهی متناسب با موضوع، تصویر را به روش تکّه چسبانی با مواد مختلف کامل می‌کنند. امروزه تصویرگران جوان برای طرّاحی و رنگ‌آمیزی تصاویر از رایانه و روش رقمی استفاده می‌کنند.

درس چهارم: روند تصویرسازی

هنرمندان تصویرساز بیننده را به دیدن تصویر بعدی ترغیب می‌کنند. آنها فقط بخشی از متن را در یک تصویر ارائه می‌کنند تا بیننده ادامه مفهوم را در تصاویر بعدی دنبال کند. اغلب صحنه‌های ابتدا، انتها و اوج داستان، مهم‌ترین قسمت‌هایی هستند که یک تصویرگر به آن می‌پردازد.

در آثاری که نوشته و تصویر در کنار هم قرار دارند، هنرمندان علاوه بر طرّاحی و اجرای تصاویر باید میان تصاویر و نوشته‌ها هماهنگی ایجاد کنند. گاه بیان مفهوم موردنظر به تصاویر کمتری نیاز دارد؛ مانند ارتباط میان تصاویر این کتاب.

در بعضی از آثار تصویرگری، متن دیده نمی‌شود و بیننده با دنبال کردن تصاویر، مفهوم را درک می‌کند.